کارکرد و هدف نمایشگاه‌های خودرو و قطعه

سرمایه ملی، رضا آریاراد* – نمایشگاه‌های خودرو و قطعه از قدیمی‌ترین و در عین حال مؤثرترین ابزارهای ارتباطی در صنعت خودروسازی جهان به شمار می‌روند؛ از رویدادهای بین‌المللی مانند ژنو، فرانکفورت و شانگهای گرفته تا نمایشگاه‌های تخصصی قطعه‌سازی، همگی با یک هدف مشترک شکل گرفته‌اند: ایجاد پل ارتباطی میان تولیدکننده، تأمین‌کننده، سیاست‌گذار و بازار.

اما پرسش اصلی اما اینجاست که این کارکردها در کشوری مانند ایران، آن هم در شرایط تحریم و محدودیت حضور خارجی‌ها، چه معنا و ارزشی دارد؟

در نگاه عمومی، نمایشگاه خودرو صرفاً مکانی برای نمایش محصولات جدید تلقی می‌شود؛ اما در واقع، این رویدادها ابزارهای راهبردی توسعه صنعت هستند. خودروسازان در نمایشگاه‌ها فقط خودرو عرضه نمی‌کنند، بلکه مسیر آینده، پیام فناوری و توانمندی صنعتی خود را به نمایش می‌گذارند.

در سطح جهانی، نمایشگاه‌های خودرو محل رونمایی از فناوری‌های نوین، پلتفرم‌های جدید، مفاهیم طراحی و استانداردهای ایمنی و زیست‌محیطی‌اند و عملاً در شکل‌دهی به جهت‌گیری بازار و صنعت نقش ایفا می‌کنند.

اگر خودرو محصول نهایی صنعت باشد، نمایشگاه‌های قطعه در حکم اتاق فرمان صنعت خودرو هستند. در این نمایشگاه‌ها، توان داخلی قطعه‌سازان سنجیده می‌شود، ارتباط مستقیم میان خودروساز و تأمین‌کننده شکل می‌گیرد، فرآیند بومی‌سازی شتاب می‌گیرد و رقابت سالم میان تولیدکنندگان ایجاد می‌شود. در بسیاری از کشورها، تصمیمات کلان مربوط به تغییر تأمین‌کننده، ارتقای کیفیت یا کاهش هزینه، دقیقاً در همین فضاها اتخاذ می‌شود.

– اهداف اصلی نمایشگاه‌های خودرو و قطعه

۱. معرفی توانمندی‌های صنعتی کشور

نمایشگاه‌ها آینه‌ای از سطح فناوری، کیفیت و عمق ساخت داخل‌اند. برای صنعت خودروی ایران، این موضوع اهمیتی دوچندان دارد؛ زیرا فرصتی است برای نمایش دستاوردهایی که در شرایط محدودیت و تحریم حاصل شده‌اند.

۲. شبکه‌سازی میان فعالان صنعت

نمایشگاه‌ها محل تلاقی خودروسازان، قطعه‌سازان، شرکت‌های دانش‌بنیان، استارتاپ‌ها و نهادهای حاکمیتی هستند. این شبکه‌سازی، پایه توسعه پایدار صنعت خودرو را تقویت می‌کند.

۳. انتقال تجربه و هم‌افزایی داخلی

حتی بدون حضور گسترده خارجی‌ها، نمایشگاه‌ها بستری برای مقایسه محصولات، انتقال تجربه داخلی و هم‌راستاسازی فعالان صنعت با روندهای جهانی فراهم می‌کنند. تجربه سال‌های اخیر نشان داده است که بسیاری از پروژه‌های بومی‌سازی قطعات و جایگزینی واردات، از همین تعاملات نمایشگاهی آغاز شده‌اند.

۴. اعتمادسازی و تحریک تقاضای بازار

حضور مستقیم مردم و رسانه‌ها، شفافیت را افزایش داده و به بازسازی اعتماد عمومی کمک می‌کند؛ موضوعی که صنعت خودروی ایران بیش از هر زمان دیگری به آن نیاز دارد.

– نمایشگاه در شرایط تحریم؛ توجیه دارد یا نه؟

یکی از انتقادات رایج این است که وقتی شرکت‌های خارجی حضور ندارند، نمایشگاه چه فایده‌ای دارد؟ این نگاه، کارکرد راهبردی نمایشگاه را نادیده می‌گیرد. در شرایط تحریم، نمایشگاه‌ها نه‌تنها بی‌اثر نمی‌شوند، بلکه مأموریتی متفاوت و حتی حیاتی‌تر پیدا می‌کنند؛

۱. تمرکز بر توان داخلی و کاهش وابستگی

تحریم، صنعت را ناگزیر به اتکا بر ظرفیت‌های داخلی کرده است و نمایشگاه‌ها بهترین ابزار برای شناسایی توانمندی‌های پنهان، اتصال زنجیره تأمین و تسریع جایگزینی واردات هستند.

۲. تقویت خودباوری و رقابت‌پذیری صنعتی
قرار گرفتن محصولات قطعه‌سازان داخلی در یک فضای رقابتی، انگیزه، اعتمادبه‌نفس و تلاش برای ارتقای کیفیت را افزایش می‌دهد؛ عاملی که در بلندمدت به بهبود سطح فناوری و استانداردها منجر می‌شود.

۳. ارتباطات خارجی هدفمند، نه نمایشی

تحریم به معنای قطع کامل ارتباط نیست. بسیاری از شرکت‌های خارجی، نمایشگاه‌های ایران را از طریق نمایندگان منطقه‌ای یا با رویکرد صادرات‌محور رصد می‌کنند. حتی بدون حضور فیزیکی، پیام توان صنعتی کشور به بیرون منتقل می‌شود.

– آیا نمایشگاه‌ها واقعاً به صنعت خودرو کمک می‌کنند؟

پاسخ کوتاه، بله؛ به شرط برگزاری هدفمند است. نمایشگاه موفق باید فراتر از نمایش صرف باشد و خروجی مشخصی مانند قرارداد، تفاهم‌نامه یا برنامه توسعه داشته باشد؛ به مسائل واقعی صنعت بپردازد، به شرکت‌های دانش‌بنیان میدان دهد و با سیاست‌های کلان صنعتی کشور هم‌راستا باشد.

در چنین چارچوبی، نمایشگاه‌ها می‌توانند به کاهش ارزبری، تسریع بومی‌سازی، ارتقای کیفیت قطعات، تقویت ارتباط صنعت و دانشگاه و حتی اصلاح سیاست‌گذاری‌ها کمک کنند.

نمایشگاه‌های خودرو و قطعه به‌خودی‌خود معجزه نمی‌کنند، اما ابزارهایی قدرتمند برای توسعه‌اند. در شرایط تحریم، مأموریت آن‌ها از «نمایش قدرت جهانی» به «نمایش تاب‌آوری و بازآفرینی توان داخلی» تغییر می‌کند.

نادیده گرفتن این ابزار، در عمل به معنای نادیده گرفتن یکی از معدود اهرم‌های اصلاح درون‌زا در صنعت خودروی ایران است.

* کارشناس صنعت خودرو