ریشه ناترازی انرژی کجاست؟

سرمایه ملی، علی دماوندی کناری** – اعتراف محمدرضا باهنر نایب‌رییس مجلس هفتم گرچه دیرهنگام ولی مهم‌ترین سند از زبان یکی از معماران اصلی تصمیم طرح تثبیت قیمت ها در مجلس دوره هفتم است. این اعتراف موجب شده است تا بار دیگر به ریشه‌های ناترازی انرژی ایران بپردازیم.

* ریشه‌یابی تاریخی ناترازی انرژی ایران

مجلس هفتم در اسفند ۱۳۸۳ قانون تثبیت قیمت حامل‌های انرژی را به عنوان عیدی نوروزی به مردم تصویب کرد. این قانون عملاً دست دولت را برای هرگونه افزایش تدریجی قیمت بنزین، گازوئیل، گاز و برق تا پایان برنامه چهارم (۱۳۸۸) بست. با تصویب این قانون، مصرف بنزین از ۵۳ میلیون لیتر در روز ( ۱۳۸۳ ) به ۷۵ میلیون لیتر (۱۳۸۹) جهش کرد.

در دولت احمدی نژاد ( ۱۳۸۶ – ۱۳۸۹) ، به جای اصلاح تدریجی، هدفمندی یارانه‌ها با شوک ۳۰۰–۵۰۰ درصدی به اجرا درآمد. مردم به جای کاهش مصرف، به سمت قاچاق و مصرف بیشتر رفتند. مجلس هفتم و هشتم عملاً راه اصلاح تدریجی را بسته بودند.

از سال ۱۳۹۰ تا امروز با ادامه قیمت‌گذاری دستوری ، قیمت بنزین فقط یک‌بار (آبان ۹۸) افزایش یافت و دوباره تثبیت شد. نتیجه این روند اینکه مصرف بنزین را بالای ۱۳۰ میلیون لیتر در روز (واردات روزانه ۱۵–۲۵ میلیون لیتر) رساند. یارانه پنهان انرژی بیش از ۱۵۰ میلیارد دلار در سال ۱۴۰۳ (معادل ۴۰ درصد بودجه عمومی کشور) براورد شده است .

مجالس نهم تا دوازدهم هیچ‌کدام جرات اصلاح تدریجی نداشتند. هر سال فقط وعده اصلاح دادند و در عمل قیمت‌ها را تثبیت کردند. حتی برنامه هفتم توسعه (۱۴۰۳–۱۴۰۷) هم بندهای الزام‌آور افزایش قیمت را حذف یا تعلیق کرد.

* اعتراف باهنر چه معنایی دارد؟

این اظهارات نشان می‌دهد حتی طراحان اصلی آن تصمیم هم امروز می‌پذیرند که «تثبیت قیمت» نه تنها تورم را کنترل نکرد، بلکه بزرگ‌ترین ضربه را به تولید، سرمایه‌گذاری و محیط زیست ایران زد.

ایران با داشتن دومین ذخایر گازی و چهارمین ذخایر نفتی جهان، امروز مجبور است در اوج سرما گاز نیروگاه‌ها را قطع کند، در تابستان برق صنایع را قطع کند و بنزین وارد کند. این تناقض تلخ، محصول ۲۰ سال تصمیمات پوپولیستی و کوتاه‌مدت است.

تنها راه نجات؛ بازگشت به اصلاح تدریجی، شفاف و قابل پیش‌بینی قیمت انرژی همراه با پرداخت یارانه نقدی مستقیم به ۷ دهک پایین جامعه است. هر راه دیگری، فقط به تعویق انداختن فروپاشی است. اعتراف محمدرضا باهنر، نقطه عطفی تاریخی است. امیدواریم دیگر مجالس و دولت‌ها مرتکب همان اشتباه نشوند.

** تحلیل‌گر مسائل ایران