دلایل تعدد برگزاری مزایده‌های بهمن با فواصل کوتاه چیست؟ (+گزارش تصویری)

سرمایه ملی، مهبد ایزدان – تعدد مزایده‌های گروه بهمن در ماه‌های اخیر، پرسش‌هایی درباره کیفیت محصولات و علت برگزاری پی‌درپی این مزایده‌ها ایجاد کرده بود. بازدید میدانی خبرنگار «سرمایه ملی» از محل نگهداری خودروهای مزایده‌ای و گفت‌وگو با محمدحسین اوصافی مدیر فروش اقلام مازاد این گروه خودروسازی نشان می‌دهد؛ بخش مهمی از این خودروها به دلیل سخت‌گیری در استانداردهای کیفی، آسیب‌های ناشی از جنگ اخیر و خروج کامل خودروهای دارای ایراد از شبکه فروش عادی، از طریق مزایده عرضه می‌شوند.

آن‌چه در ادامه می‌خوانید، حاصل مشاهدات میدانی خبرنگار ما و توضیحات اوست؛ توضیحاتی که ضمن پاسخ به بخشی از پرسش‌های مطرح‌شده، زاویه نگاه متفاوتی را نیز پیش روی مخاطب قرار می‌دهد. این‌که آیا تعدد مزایده‌های گروه بهمن را باید «نشانه فراوانی خودروهای ایراددار این خودروساز» یا ریشه این موضوع را باید در سختگیری‌های کیفی این خودروساز جست‌وجو کرد؟ و در مقابل، آیا نباید پرسش‌های جدی‌تری متوجه رویه برخی خودروسازانی باشد که برای کاهش فشار ناشی از تعهدات معوق، خودروهای دارای ایرادات مؤثر بر ارزش خودرو یا کیفیت آن را پس از تعمیر یا تعویض قطعات، از مسیر عادی فروش به مشتری تحویل می‌دهند؟

* از حذف گارانتی تا اولویت تعهدات به مشتریان فروش عادی

نخستین نکته‌ای که در جریان بازدید جلب توجه می‌کرد، وضعیت خدمات پس از فروش خودروهای مزایده‌ای بود. هرچند آسیب یا ایراد این خودروها از ابتدا به خریدار اعلام می‌شود، اما برخی از آن‌ها فاقد گارانتی رنگ و بدنه، برخی فاقد گارانتی قطعات فنی و برخی نیز فاقد هرگونه تعهد برای پذیرش در شبکه خدمات پس از فروش هستند. همچنین درحالی‌که خودروهای عرضه‌شده از مسیر عادی فروش، مطابق ضوابط سازمان حمایت مصرف‌کنندگان از وارانتی ۱۰ ساله برخوردارند، این تعهدات درباره بخشی از خودروهای مزایده‌ای وجود ندارد. این پرسش مطرح می‌شود که چرا گروه بهمن چنین محدودیت‌هایی را برای خودروهای مزایده‌ای در نظر گرفته است؟

مدیر فروش اقلام مازاد گروه بهمن در این خصوص می‌گوید گروه بهمن مطابق ضوابط سازمان حمایت مصرف‌کنندگان، نسبت به خودروهای عرضه‌شده از طریق سازمان فروش خود، تعهد قانونی برای تأمین قطعات، ارائه خدمات پس از فروش و ایفای وارانتی دارد؛ بنابراین در هر شرایطی، اولویت خدمات با همین خودروهاست. وی تأکید می‌کند این اولویت در شرایطی مانند تشدید تحریم‌ها یا اختلال در زنجیره تأمین قطعات ــ ازجمله محدودیت‌های اخیر حمل‌ونقل دریایی ــ اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ زیرا شرکت موظف است ابتدا پاسخگوی تعهدات مشتریان شبکه رسمی فروش باشد.

اوصافی می‌گوید خریداران خودروهای مزایده‌ای نیز با اطلاع کامل از همین شرایط اقدام به خرید می‌کنند؛ چراکه در اسناد مزایده، سطح خدمات، گارانتی و محدودیت‌های هر خودرو به‌صراحت اعلام شده و خریدار با آگاهی کامل وارد معامله می‌شود. وی همچنین توضیح می‌دهد بخشی از خودروهای مزایده‌ای، پیش‌تر مدتی در اختیار مشتری بوده اما به دلیل ایراد، با خودرو دیگری تعویض شده‌اند. از آن‌جا که شرکت از نحوه استفاده و نگهداری این خودروها در مدت حضور نزد مشتری اطلاع دقیقی ندارد، هنگام عرضه مجدد در مزایده، گارانتی فنی آن‌ها نیز پایان‌یافته تلقی می‌شود.

* هشدار درباره خرید خودروهای مزایده‌ای از واسطه‌ها

یکی دیگر از نکاتی که مدیر فروش اقلام مازاد گروه بهمن بر آن تأکید دارد، خرید این خودروها از واسطه‌ها و نمایشگاه‌های خرید و فروش خودرو است. به گفته اوصافی، برخی نمایشگاه‌ها خودروهای مزایده‌ای را خریداری کرده و هنگام فروش به مشتریان اعلام می‌کنند محدودیت‌های خدمات پس از فروش یا گارانتی این خودروها با پرداخت مبلغی به گروه بهمن قابل رفع است؛ ادعایی که به گفته وی، صحت ندارد و اساساً چنین امکانی وجود ندارد.

وی تأکید می‌کند سطح تعهدات خدمات پس از فروش در سند مالکیت یا برگ سبز خودرو درج نمی‌شود و خریداران باید پیش از معامله، «برگه کمپانی» یا همان «برگه زرد» را بررسی کنند؛ زیرا تنها در این سند، وضعیت گارانتی، وارانتی و سطح تعهدات خدماتی خودرو به‌طور دقیق مشخص شده است. اوصافی از خریداران می‌خواهد هنگام خرید محصولات گروه بهمن از بازار آزاد، صرفاً به اظهارات فروشنده یا نمایشگاه اکتفا نکنند و پیش از نهایی شدن معامله، از طریق برگه کمپانی، وضعیت واقعی تعهدات خدمات پس از فروش خودرو را احراز کنند؛ چراکه پس از انتقال خودرو، امکان برقراری مجدد گارانتی یا تغییر سطح تعهدات خدماتی با پرداخت وجه وجود ندارد.

* چرا فاصله قیمت مزایده با بازار کمتر شده است؟

یکی از نکات قابل توجه، کاهش فاصله قیمت پایه برخی خودروها با نرخ بازار نسبت به مزایده‌های گذشته بود. برای مثال، در برخی مزایده‌های قبلی، قیمت پایه خودروهایی مانند ریسپکت حدود یک‌میلیارد تومان پایین‌تر از نرخ بازار بود، اما در مزایده اخیر این فاصله در بسیاری از موارد به حدود ۴۰۰ تا ۵۰۰ میلیون تومان رسید. اوصافی در توضیح این موضوع می‌گوید قیمت پایه هر خودرو توسط کارشناسان و بر اساس شرایط بازار تعیین می‌شود، اما حدود ۱۰ روز پیش از برگزاری مزایده نهایی شده و تا روز مزایده تغییر نمی‌کند؛ بنابراین نوسانات بازار در این فاصله می‌تواند فاصله قیمت پایه با نرخ روز را کمتر یا بیشتر از انتظار کند.

* آیا تعدد مزایده‌ها نشانه فراوانی محصولات ایراددار است یا سختگیری بیشتر؟

یکی از محورهای گزارش قبلی ما، تعداد بالای مزایده‌های گروه بهمن در مقایسه با سایر خودروسازان بود؛ موضوعی که در این بازدید نیز دوباره بررسی شد. بررسی‌های خبرنگار ما نشان می‌دهد ایران‌خودرو در سال ۱۴۰۴ حدود ۲۹۰۰ دستگاه خودرو سواری را طی ۶ مرحله مزایده عمومی عرضه کرده است؛ رقمی معادل حدود نیم درصد از تیراژ تولید نزدیک به ۵۲۹ هزار دستگاهی این شرکت. در مقابل، گروه بهمن با تولید حدود ۳۹ هزار دستگاه خودرو سواری، از شهریور ۱۴۰۴ تاکنون دست‌کم ۱۱ نوبت مزایده برگزار کرده است. با میانگین حدود ۷۰ دستگاه در هر مزایده، مجموع خودروهای عرضه‌شده به حدود ۷۷۰ دستگاه، معادل نزدیک به ۲ درصد تیراژ تولید، می‌رسد. بررسی‌های میدانی خبرنگار ما همچنین نشان می‌دهد سهم خودروهای مزایده‌ای در گروه سایپا و یکی دیگر از خودروسازان مونتاژکار پرتیراژ، از این نیز کمتر بوده و عمدتاً به خودروهای مورد استفاده در فعالیت‌های بازاریابی، نمایشگاهی یا شوروم‌ها محدود می‌شود؛ خودروهایی که به دلیل پیمایش یا خط و خش ناشی از بازدیدهای مکرر، توسط نمایندگی‌ها فروخته می‌شوند.

البته این آمار را باید در کنار متغیر مهم دیگری نیز دید. به گفته محمدحسین اوصافی، تنها در جریان جنگ ۴۰ روزه اخیر، حدود ۳۰۰ دستگاه خودرو در گروه بهمن آسیب دیدند که بخش قابل توجهی از آن‌ها اکنون در قالب همین مزایده‌ها عرضه می‌شوند. به گفته وی، همین موضوع به تنهایی موجب افزایش تعداد خودروهای مازاد و برگزاری مزایده‌های بیشتر نسبت به شرایط عادی شده است. با این‌حال، همچنان این پرسش مطرح است که چرا تعداد مزایده‌های گروه بهمن از بسیاری از خودروسازان دیگر بیشتر است؟

اوصافی در پاسخ، علاوه بر محدودیت فضای نگهداری خودروهای مازاد، مهم‌ترین دلیل را سختگیری در استانداردهای کیفی پیش از تحویل خودرو به مشتری عنوان می‌کند. به گفته وی، حتی اگر خودرویی با تعویض قطعاتی مانند گلگیر، درِ موتور، درِ خودرو یا سایر قطعات بدنه قابل بازسازی و عرضه باشد، وارد شبکه فروش عادی نمی‌شود؛ زیرا سیاست شرکت آن است که خودروهای دارای قطعات تعویضی یا ایراداتی که موجب افت قیمت یا ایجاد چالش برای مشتری در آینده می‌شوند، به عنوان خودرو صفر تحویل خریدار نشوند. اوصافی تأکید می‌کند تاکنون حتی یک مورد نیز وجود نداشته که خودرویی با قطعه تعویضی بدنه یا ایراد فنی محرز، از مسیر فروش عادی به مشتری تحویل شده باشد. به گفته وی، همین سختگیری باعث می‌شود خودروهایی که در برخی شرکت‌ها پس از تعمیر یا تعویض قطعات به چرخه فروش عادی بازمی‌گردند، در گروه بهمن مستقیماً وارد فرآیند مزایده شوند؛ فرآیندی که در آن خریدار از ابتدا با اطلاع کامل از وضعیت خودرو درباره خرید تصمیم می‌گیرد. از این منظر، تعدد مزایده‌های گروه بهمن الزاماً به معنای کیفیت پایین‌تر محصولات نیست، بلکه می‌تواند نتیجه رویکردی باشد که اجازه نمی‌دهد خودروهای دارای ایرادات مؤثر بر ارزش یا کیفیت، هرچند قابل رفع، از مسیر فروش عادی به دست مشتری برسند.

* خودروهای جنگ‌زده و خودروهای خاموش

به گفته اوصافی، بخشی از خودروهای عرضه‌شده در مزایده‌های اخیر، همان خودروهایی هستند که در جریان جنگ ۴۰ روزه اخیر آسیب دیده‌اند. برخی از این خودروها حتی آماده تحویل به مشتری و دارای پلاک بودند، اما به دلیل خسارت‌های واردشده، از چرخه فروش عادی خارج و وارد فرآیند مزایده شدند. وی همچنین از وجود خودروهایی خبر داد که ایراد قوای محرکه آن‌ها به‌سادگی قابل رفع نیست و حتی روشن نمی‌شوند. این خودروها نیز با اعلام کامل وضعیت فنی، به همان صورت در مزایده عرضه می‌شوند و در صورت وجود متقاضی، در حالت خاموش تحویل خریدار خواهند شد.

* خط قرمزهای کیفی گروه بهمن

چندی پیش از تهیه این گزارش، یکی از مخاطبان «سرمایه ملی» اعلام کرد خودرو صفرکیلومتری که از خودروساز مونتاژکار دیگری تحویل گرفته و کارشناسی کرده، دارای ایرادات اساسی بدنه بوده است؛ به‌گونه‌ای که بنا بر تشخیص کارشناس، یکی از گلگیرهای جلو تعویض شده و ضخامت رنگ برخی بخش‌های بدنه نیز اختلاف قابل توجهی داشته است. مخاطب دیگری نیز در پیام مشابهی اعلام کرده بود؛ درِ موتور (کاپوت)‌ وانت‌پیکاپی که از یک سازنده خودروهای تجاری (زیرگروه یک خودروساز بزرگ) تحویل گرفته تعویضی بوده است.

این موضوع در گفت‌وگو با محمدحسین اوصافی مطرح شد. او در پاسخ گفت در گروه بهمن نیز تفاوت ضخامت رنگ در برخی خودروهای صفرکیلومتری ممکن است مشاهده شود، اما تاکنون حتی یک مورد نیز وجود نداشته که خودرویی با قطعه تعویضی بدنه، اعم از گلگیر، درِ موتور یا سایر قطعات مؤثر بر ارزش خودرو، از مسیر فروش عادی به مشتری تحویل شده باشد. به گفته وی، پروتکل‌های کیفی گروه بهمن اجازه چنین اقدامی را نمی‌دهد و هر خودرو دارای این شرایط، حتی اگر از نظر فنی قابلیت رفع ایراد و عرضه مجدد را داشته باشد، از چرخه فروش عادی خارج و وارد فرآیند مزایده می‌شود.

اوصافی می‌گوید بسیاری از خودروهای موجود در پارکینگ مزایده تنها از ناحیه درِ موتور آسیب دیده‌اند و تعویض این قطعه از نظر فنی دشوار نیست، اما سیاست گروه بهمن آن است که چنین خودروهایی، به جای عرضه به عنوان خودرو صفر، با اعلام کامل وضعیت از طریق مزایده فروخته شوند. به گفته وی، اگر قرار باشد پرسشی در این زمینه مطرح شود، پرسش اصلی باید متوجه رویه‌هایی باشد که خودروهای دارای ایراد بدنه، تعویض قطعات یا ایرادات فنی محرز را پس از تعمیر، از مسیر فروش عادی به مشتری تحویل می‌دهند؛ نه شرکتی که همان خودروها را با شفافیت کامل و خارج از شبکه فروش رسمی، در قالب مزایده عرضه می‌کند.

*‌ وقتی سختگیری کیفی، پرسش‌ها را از مزایده‌ها به شبکه فروش عادی منتقل می‌کند

بازدید میدانی از محل نگهداری خودروهای مزایده‌ای گروه بهمن و گفت‌وگو با مدیر فروش اقلام مازاد این شرکت، تصویر روشن‌تری از فلسفه برگزاری این مزایده‌ها ارائه می‌دهد. مشاهدات خبرنگار ما نشان می‌دهد خودروهای عرضه‌شده در مزایده، طیف متنوعی را در بر می‌گیرند؛ از خودروهای آسیب‌دیده در جریان جنگ اخیر و خودروهای دارای ایرادات فنی گرفته تا خودروهایی که به دلیل آسیب‌های بدنه، تعویض قطعات یا سوابق خاص، مطابق استانداردهای سختگیرانه گروه بهمن امکان عرضه از مسیر فروش عادی را پیدا نکرده‌اند.

همچنین مشخص شد محدودیت خدمات پس از فروش این خودروها، برخلاف برخی برداشت‌ها، ناشی از بی‌تعهدی شرکت نیست، بلکه از تفاوت ماهیت آن‌ها با خودروهای عرضه‌شده از شبکه رسمی فروش ناشی می‌شود. گروه بهمن مطابق ضوابط سازمان حمایت مصرف‌کنندگان، موظف به تأمین قطعات، ارائه خدمات و ایفای تعهدات خودروهای عرضه‌شده از مسیر فروش رسمی است؛ ازاین‌رو در شرایط محدودیت تأمین قطعات یا اختلال در زنجیره تأمین، اولویت خدمات با همین خودروها خواهد بود. در مقابل، خریداران خودروهای مزایده‌ای نیز از ابتدا با اطلاع کامل از سطح تعهدات خدماتی اقدام به خرید می‌کنند. هشدار مدیر فروش اقلام مازاد گروه بهمن درباره خرید این خودروها از واسطه‌ها نیز از همین منظر اهمیت دارد؛ چراکه به گفته وی، امکان برقراری مجدد گارانتی یا رفع محدودیت‌های خدماتی با پرداخت وجه، برخلاف ادعای برخی نمایشگاه‌ها، وجود ندارد و تنها «برگه کمپانی» یا «برگه زرد» وضعیت واقعی تعهدات خدماتی خودرو را مشخص می‌کند.

افزون بر این، آسیب دیدن حدود ۳۰۰ دستگاه خودرو در جریان جنگ ۴۰ روزه اخیر نیز یکی از عوامل افزایش تعداد مزایده‌ها در ماه‌های گذشته بوده است. با این حال، مهم‌ترین نتیجه این بازدید را شاید بتوان در پاسخ به این پرسش جست‌وجو کرد که چرا تعداد مزایده‌های گروه بهمن از برخی خودروسازان بیشتر است. بر اساس توضیحات ارائه‌شده و مشاهدات میدانی، پاسخ را باید در سختگیری پروتکل‌های کیفی گروه بهمن جست‌وجو کرد؛ به‌گونه‌ای که حتی خودروهای دارای تعویض قطعات بدنه یا ایرادات فنی قابل رفع نیز، به جای بازگشت به شبکه فروش عادی، تنها از طریق مزایده و با اعلام کامل وضعیت عرضه می‌شوند.

اگر این رویه را مبنا قرار دهیم، تعدد مزایده‌های گروه بهمن را می‌توان بیش از آن‌که نشانه فراوانی خودروهای ایراددار یا راهی برای کاهش آثار قیمت‌گذاری دستوری دانست، نتیجه حساسیت بیشتر این شرکت نسبت به حفظ حقوق خریداران شبکه فروش عادی تلقی کرد؛ رویکردی که اجازه نمی‌دهد خودروهای دارای ایرادات مؤثر بر ارزش خودرو یا کیفیت آن، هرچند قابل رفع، به عنوان خودرو صفر به مشتری تحویل شوند. در مقابل، این پرسش همچنان باقی است که آیا نباید رویه برخی خودروسازان در عرضه خودروهای دارای ایرادات مؤثر بر ارزش یا کیفیت، پس از تعمیر یا تعویض قطعات، از مسیر فروش عادی نیز با دقت بیشتری مورد توجه قرار گیرد؟

در مجموع، بازدید میدانی، آمارهای ارائه‌شده و توضیحات مدیر فروش اقلام مازاد گروه بهمن، بخش عمده ابهامات درباره تعدد مزایده‌ها، محدودیت‌های خدمات پس از فروش و نحوه عرضه خودروهای مزایده‌ای را برطرف کرد. دست‌کم بر اساس مشاهدات این بازدید، منطق برگزاری مزایده‌ها در گروه بهمن بر تفکیک کامل خودروهای دارای ایراد از شبکه فروش عادی، شفافیت در اعلام وضعیت آن‌ها و پرهیز از تحویل خودروهای دارای تعویض قطعه یا ایراد فنی محرز به مشتری استوار است؛ موضوعی که در صورت تداوم، می‌تواند نگاه به تعدد مزایده‌های این خودروساز را نیز تغییر دهد.