«نخستین هیبرید ملی»؛ رقابت بر سر یک عنوان یا تفاوت در عمق توسعه؟

سرمایه ملی، علیرضا جابتی – با نزدیک شدن سدان هیبرید ENVOY (محصول مشترک ایران‌خودرو و گروه بهمن) به خط تولید و در سوی دیگر، ورود ایگل هیبرید کرمان‌موتور به مرحله نهایی تست‌های فنی و اخذ استانداردهای ۸۵گانه، بار دیگر بحث تبلیغاتی اما تعیین‌کننده «نخستین خودرو هیبرید ملی» در صنعت خودرو ایران، به صدر اخبار این صنعت بازگشته است؛ عنوانی که این‌بار بیش از آن‌که صرفاً تبلیغاتی باشد، نیازمند تعریف دقیق و فنی است.

* ایگل هیبرید؛ از اعلام توسعه تا عبور از استانداردهای ۸۵گانه

کرمان‌موتور دی‌ماه سال گذشته به‌صورت رسمی از آغاز توسعه نسخه‌های برقی و هیبرید ایگل خبر داد و اکنون، در آذر ۱۴۰۴، نسخه HEV این خودرو وارد فرآیند ارزیابی‌های نهایی برای دریافت استانداردهای ۸۵گانه شده است؛ مسیری که شامل آزمون‌های ایمنی، آلایندگی، کیفیت ساخت و عملکرد سامانه‌های الکترونیکی است و عبور از آن، ایگل هیبرید را از سطح یک پروژه توسعه‌ای به آستانه تولید انبوه و عرضه رسمی می‌رساند. این نکته از آن جهت اهمیت دارد که نشان می‌دهد پروژه هیبرید کرمان‌موتور، صرفاً در حد معرفی یا نمونه‌سازی باقی نمانده و وارد چرخه کامل صنعتی شده است.

ایگل HEV بر پایه پلتفرم PS1 توسعه یافته؛ پلتفرمی که کرمان‌موتور آن را با درصد بالای داخلی‌سازی معرفی کرده و پیش‌تر نسخه بنزینی آن را نیز به بازار رسانده است. نسخه هیبرید این خودرو از ساختار HEV غیرپلاگین بهره می‌برد و به گیربکس اختصاصی DHT مجهز است. مجموعه قوای محرکه ترکیبی بنزینی‌برقی ایگل، با یک باتری ۱.۸ کیلووات‌ساعتی کار می‌کند و گشتاور اعلامی آن به ۲۲۰ نیوتن‌متر می‌رسد؛ ساختاری که بدون نیاز به زیرساخت شارژ، مصرف سوخت را به‌طور محسوسی کاهش می‌دهد و آن را متناسب با شرایط فعلی شبکه انرژی کشور می‌سازد.

از منظر راهبردی نیز، ایگل هیبرید ادامه مسیری است که کرمان‌موتور طی سال‌های اخیر در حوزه برقی‌سازی حمل‌ونقل شخصی و عمومی دنبال کرده و یک پروژه مقطعی یا واکنشی تلقی نمی‌شود.

* اینوی؛ مونتاژ مشترک، پلتفرم آماده و تمرکز بر عملکرد

در سوی دیگر، پروژه ENVOY HEV قرار دارد؛ سدان هیبریدی که ابتدا توسط بهمن‌موتور کلید خورد و سپس ایران‌خودرو از ابتدای سال جاری به آن پیوست. این خودرو که بر پایه پلتفرم Changan Eado DT شکل گرفته، اکنون گواهی‌های استاندارد و شماره‌گذاری را دریافت کرده و پس از ده‌ها هزار کیلومتر تست جاده‌ای، به مرحله تولید انبوه رسیده است.

ENVOY از یک سامانه هیبرید غیرپلاگین بهره می‌برد و توان ترکیبی آن ۲۲۲ اسب‌بخار اعلام شده؛ گشتاور ترکیبی نیز در برخی منابع تا ۳۱۲ نیوتن‌متر عنوان شده که نشان‌دهنده تمرکز این پروژه بر خروجی لحظه‌ای و عملکرد دینامیکی است. مصرف سوخت این خودرو بر اساس استاندارد NEDC کمتر از ۵ لیتر در هر صد کیلومتر اعلام شده است.

* مالکیت پلتفرم یا مالکیت دانش فنی؟

نکته کلیدی درباره ENVOY، تأکید گروه بهمن بر «مالکیت پلتفرم» و داخلی‌سازی بیش از ۵۰ درصدی قطعات راهبردی، از جمله قالب‌های بدنه است. با این‌حال، از منظر تحلیلی باید میان مالکیت تولید و زیرساخت با مالکیت دانش طراحی و توسعه پایه تفکیک قائل شد.

ریشه مهندسی ENVOY همچنان به پلتفرم چینی Eado DT بازمی‌گردد و نسخه هیبرید آن نیز پیش‌تر توسط طرف چینی توسعه یافته است؛ در‌حالی‌که در پروژه ایگل، هیبریدسازی بر بستری انجام شده که به‌عنوان پلتفرم داخلی معرفی می‌شود و دانش فنی آن در داخل کشور شکل گرفته است.

* پیشینه ایدو؛ گزینه‌ای آماده برای ورود کم‌ریسک

در این میان، نباید فراموش کرد که پیش از ورود رسمی بهمن و ایران‌خودرو به پلتفرم ایدو، سایپا نیز به‌دنبال بررسی این بستر برای توسعه محصولات خود بوده؛ موضوعی که نشان می‌دهد ایدو DT بیش از آن‌که یک پلتفرم بومی‌شده عمیق باشد، به‌عنوان گزینه‌ای آماده و کم‌ریسک برای ورود سریع به سگمنت سدان‌های هیبرید مورد توجه خودروسازان داخلی قرار گرفته است.

* دو رویکرد متفاوت به هیبریدسازی پس از سال‌ها انتظار

برآیند این مقایسه نشان می‌دهد که جنبه تبلیغاتی این رقابت، نه در میزان داخلی‌سازی خودروهای هیبرید، بلکه در تعریف «ملی» بودن این خودروها است. اگر معیار، تقدم زمانی در معرفی و توسعه سامانه هیبرید در داخل کشور و پیمودن مسیر استانداردها باشد، ایگل هیبرید کرمان‌موتور دست‌کم از نظر زمانی و عمق بومی‌سازی، جلوتر قرار می‌گیرد، حتی اگر دو خودروساز بزرگ دیگر بکوشند با توسل به تولید انبوه سریع از طریق هم‌افزایی، مدعی این عنوان برای ENVOY شوند.

در نهایت، آن‌چه بیش از جدل بر سر یک عنوان اهمیت دارد، این است که صنعت خودرو ایران پس از سال‌ها انتظار، به‌صورت هم‌زمان شاهد دو رویکرد متفاوت به هیبریدسازی است؛ یکی با تمرکز بر توسعه تدریجی پلتفرم داخلی و دیگری با تکیه بر بومی‌سازی تولید و مونتاژ مشترک. تفاوتی که اگر درست دیده و تحلیل شود، می‌تواند به بلوغ واقعی این مسیر بینجامد، نه صرفاً به رقابت بر سر واژه «نخستین».