اقتصاد چرخشی؛ گامی به‌سوی توسعه پایدار و استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر

اقتصاد چرخشی از نظام اقتصاد خطی فعلی ، پایدارتر است . چرا که منابع مورد استفاده و ضایعات و هدررفت انرژی را کاهش می‌دهد ، منابع را حفظ می‌کند . در یک نظام چرخشی ، مصرف منابع ورودی ، ضایعات خروجی و هدررفت انرژی با بستن یا کوچک کردن حلقه‌های مواد و انرژی کمینه می‌شود .

به گزارش سرمایه ملی به نقل از پرتال حمل‌ونقل، استفاده از انرژی تجدیدپذیر یکی از اصول اصلی سیستم اقتصاد چرخشی است و بر بهبود پایان طول عمر یک محصول و به حداقل رساندن مصرف انرژی تاکید دارد .

امروزه در حوزه انرژی ، به‌ویژه برق ، توجه به مدل اقتصاد دورانی اهمیت فزاینده‌ای یافته است . در دنیای امروز ، با سطح بی‌سابقه‌ای از مصرف منابع روبرو هستیم ؛ پدیده‌ای که پیامدهای زیست‌محیطی و اقتصادی گسترده‌ای به همراه دارد . بر اساس گزارش‌ها ، ایران یک درصد جهان از لحاظ جمعیت و سرزمین است اما اقتصادش یک سوم این یک درصد را تشکیل می دهد . این ناهماهنگی نشان‌دهنده فشار بالا بر منابع و ناکارآمدی نظام اقتصادی رایج است .

مدل اقتصاد خطی و سنتی که بر پایه تولید ، مصرف و دور ریختن (بردار ، بساز و دور بنداز) بنا شده ، باعث تشدید این مشکلات شده است . در مقابل ، حرکت به سمت اقتصاد دورانی دیگر یک انتخاب اختیاری نیست ، بلکه ضرورتی برای حفظ منابع طبیعی و پایداری نسل‌های آینده است .

اقتصاد چرخشی از نظام اقتصاد خطی فعلی ، پایدارتر است . چرا که منابع مورد استفاده و ضایعات و هدررفت انرژی را کاهش می‌دهد ، منابع را حفظ می‌کند . در یک نظام چرخشی ، مصرف منابع ورودی ، ضایعات خروجی و هدررفت انرژی با بستن یا کوچک کردن حلقه‌های مواد و انرژی کمینه می‌شود .

یکی از ابزارهای کلیدی در تحقق این گذار و حفظ منابع و کاهش هدر رفت آن ، مدیریت تسهیلات (Facility Management) است . این رویکرد ، که ذاتاً با اصول اقتصاد چرخشی همسو است ، بر نگهداری ، تعمیر و استفاده مجدد از تجهیزات ، تأسیسات و زیرساخت‌ها تمرکز دارد . برای نمونه ، با در نظر گرفتن عمر مفید یک ساختمان (۵۰ تا ۱۰۰ سال) ، می‌توان گفت که نمای آن در این مدت تغییر چندانی نمی‌کند ، چرا که این تغییرات هزینه‌بر و مخرب‌اند . اما در مقابل ، سیستم‌های انرژی ساختمان عمری به‌مراتب کوتاه‌تر (۲۰ تا ۲۵ سال) دارند و در طول عمر ساختمان چندین بار تعویض یا به‌روز می‌شوند .

بنابراین، نوسازی این سیستم‌ها فرصتی بزرگ برای دستیابی به بهره‌وری انرژی و همچنین تطبیق با تمامی پیشرفت‌ها و تحولات در زمینه تکنولوژی ساختمان و مقررات جدید به شمار می‌آید .

لازم به ذکر است که محیط‌های ساخته‌شده (مانند منازل ، ادارات و ساختمان‌های تجاری) حدود ۴۰ درصد از کل گازهای گلخانه‌ای را تولید می‌کنند ؛ که از این میزان ، ۷۵ درصد آن مربوط به مرحله بهره‌برداری از ساختمان است . این واقعیت ، اهمیت مدیریت تسهیلات را دوچندان می‌سازد .

در نهایت ، گذار به اقتصاد دورانی به‌معنای ایجاد یک تحول بنیادین در ساختار اقتصادی است ؛ یعنی کنار گذاشتن مدل خطی و حرکت به‌سمت سیستمی پایدار و چرخه‌ای که در آن منابع به‌طور مداوم بازاستفاده شوند . این تحول ، از یک‌سو می‌تواند از بروز آسیب‌های بیشتر جلوگیری کند و از سوی دیگر ، موجب خلق ارزش اقتصادی جدید شود . با بهره‌گیری از رویکردهای چرخشی ، کسب‌وکارها می‌توانند بهره‌وری منابع را افزایش داده ، جریان‌های درآمدی نو خلق کنند و اقتصادی مقاوم‌تر بسازند ؛ اقتصادی که رشد آن دیگر به مصرف بی‌رویه منابع وابسته نیست .

* عادل لک علی آبادی – کارشناس معاونت مهندسی و توسعه امور زیربنایی سازمان بنادر و دریانوردی