نیمه نخست ۱۴۰۵ برای صنعت خودرو، نیمهای معمولی نبود. سال با محدودیتهای اقتصادی و تجاری آغاز شد و جنگ ۴۰روزه نیز زنجیره تأمین، حملونقل و تجارت خارجی را تحت فشار قرار داد. در چنین شرایطی، «حفظ تولید» برای بسیاری از خودروسازان خود به یک دستاورد تبدیل شد.
به گزارش سرمایه ملی، اما کارنامه کرمانموتور در این دوره را نمیتوان فقط با میزان تولید یا تعداد فروشها ارزیابی کرد. آنچه از مجموعه اقدامات این شرکت در این ماهها دیده میشود، ترکیبی است از حفظ جریان تولید، تغییر سبد محصولات، توسعه خدمات و شبکه، و سرمایهگذاری در فناوری و کسبوکارهای آینده. بر این اساس، اگر بخواهیم برای این نیمه یک عنوان انتخاب کنیم، شاید «تابآوری همراه با توسعه» دقیقتر از «عبور از بحران» باشد.
* تولید؛ حفظ جایگاه، تغییر سبد
بر اساس آمار وزارت صمت تا پایان تیرماه، کرمانموتور و خودروسازان بم در مجموع ۷هزار و ۹۱۸ دستگاه خودرو سواری تولید کردهاند و جایگاه سوم تولیدکنندگان سواری کشور را پس از ایرانخودرو و سایپا حفظ کردهاند؛ آن هم در شرایطی که تولید سواری کشور حدود ۳۱ درصد و تولید بخش خصوصی بیش از ۵۸ درصد کاهش داشته است. اما مهمتر از خود رتبه، اتفاقی است که درون این عدد رخ داده است.
KMC Eagle با تولید ۴هزار و ۶۵۹ دستگاه، بیش از ۵۸ درصد تولید چهارماهه کرمانموتور و خودروسازان بم را به خود اختصاص داده و تولید آن نسبت به مدت مشابه سال قبل ۳۷۲ درصد رشد کرده است. تیرماه نیز با تولید یکهزار و ۷۷۱ دستگاه، بالاترین تیراژ ماهانه Eagle در این دوره ثبت شد. به این ترتیب، Eagle از یک محصول در سبد تولید به یکی از ستونهای اصلی آن تبدیل شده است.
در سوی دیگر، KMC Shadow قرار دارد؛ محصولی که شاید ۱۰ دستگاه تولیدشده در چهار ماه نخست، عدد چشمگیری نباشد، اما معنای صنعتی آن بسیار بزرگتر از تیراژ اولیه است. Shadow، دومین محصول بومی کرمان موتور بر پایه پلتفرم اختصاصی PS1، در ۱۴۰۵ برای نخستین بار در آمار رسمی تولید ثبت شد. در اینجا، مسأله دیگر فقط «چند دستگاه خودرو تولید شده» نیست؛ مسأله این است که یک محصول جدید از مرحله طراحی و نمونهسازی به خط تولید رسیده است.
* از تولید محصول تا ساختن توانمندی
هنوز برای قضاوت درباره موفقیت تجاری Shadow زود است، اما ورود آن به تولید، یک نشانه مهم دارد: PS1 دیگر صرفا پلتفرم Eagle نیست و میتواند به پایهای برای توسعه خانوادهای از محصولات بومی تبدیل شود. همین نکته، تغییر سبد تولید کرمان موتور را معنادارتر میکند.
افزایش سهم محصولات مبتنی بر پلتفرم اختصاصی، در کنار تلاش برای تقویت تأمینکنندگان داخلی و بازطراحی فرآیندهای تأمین، نشان میدهد که بخشی از مسیر شرکت از «تولید خودرو» به سمت توسعه مستمر محصول در حال حرکت است. این مسیر البته هنوز در میانه راه است. اما فاصله کمتر از یک سال میان نمایش نمونه اولیه Shadow و ثبت نخستین تولید آن، دستکم نشان میدهد که پروژههای محصول در کرمانموتور قرار نیست الزاماً در مرحله نمونه باقی بمانند.
* کارخانه، فقط کارخانه نیست
یکی از تفاوتهای کارنامه نیمه اول سال را باید بیرون از خط تولید جستوجو کرد. کرمانموتور در این دوره صندوق پژوهش و فناوری سرمایهگذاری خطرپذیر (CVC) خود را با سرمایه ثبتی یک هزار میلیارد تومان راهاندازی کرد؛ ساختاری برای سرمایهگذاری در شرکتهای دانشبنیان، پروژههای راهبردی و فناوریهای مرتبط با صنعت. طبق اعلام این صندوق، ارزیابی ۱۰ پروژه فناورانه با ارزشی بیش از ۱۰هزار میلیارد ریال نیز در جریان است. این شاید یکی از متفاوتترین اخبار نیمه نخست باشد؛ زیرا سرمایهگذاری در فناوری، الزاما برای افزایش تولید امروز انجام نمیشود، بلکه برای پیدا کردن بخشی از مزیت رقابتی فرداست.
توافق با دانشگاه شهید بهشتی برای ایجاد مرکز نوآوری وسایل نقلیه برقی عمودپرواز (eVTOL) نیز در همین قاب قرار میگیرد؛ تلاشی برای پیوند دادن ظرفیت دانشگاهی با فناوریهای نوظهور حملونقل. اینکه چنین پروژههایی چه زمانی به محصول یا درآمد تبدیل خواهند شد، هنوز روشن نیست. اما صرف ورود یک خودروساز به چنین حوزههایی نشان میدهد دامنه تعریفشده برای «آینده» دیگر صرفاً به مدل بعدی خودرو محدود نشده است.
* مشتری، بعد از تحویل خودرو
وجه دیگر توسعه را میتوان در خدمات پس از فروش دید؛ جایی که رابطه خودروساز با مشتری تازه وارد مرحله دشوارتری میشود. کرمانموتور در سال ۱۴۰۴ بیش از ۲۴هزار پذیرش سرویس در محل ثبت کرده و این خدمت را در چندین شهر توسعه داده است. منطق سرویس در محل ساده است: بخشی از زمان و دردسر مراجعه مشتری به نمایندگی، از معادله خدمات حذف میشود.
در نیمه اول ۱۴۰۵، این مسیر با توسعه ابزارهای دیجیتال نیز ادامه پیدا کرد؛ از راهاندازی بازوی اختصاصی خدمات پس از فروش در پیامرسان بله تا استفاده از چتبات هوش مصنوعی برای پاسخگویی و دسترسی به اطلاعات و خدمات. همزمان، دو نمایندگی جدید در مارلیک و ملایر افتتاح شد و مجموع شبکه خدمات پس از فروش کرمانموتور و خودروسازان بم به ۱۵۸ نمایندگی فعال رسید؛ شبکهای که باید به ناوگانی حدود ۶۴۰ هزار دستگاه خودرو در حال تردد در کشور پاسخ دهد.
این توسعه از یک واقعیت ساده میآید: وقتی تعداد خودروهای در حال تردد بالا میرود، خدمات دیگر حاشیه فروش نیست؛ بخشی از خود محصول است.
* از خودرو سواری تا حملونقل
نیمه اول سال یک تغییر جهت دیگر را هم نشان داد: پررنگتر شدن حضور مجموعه در خودروهای تجاری و حملونقل عمومی. کارمانیا، بازوی این مجموعه در بخش خودروهای تجاری، ۱۵ دستگاه اتوبوس ۱۸ متری یوتانگ را به ناوگان حملونقل عمومی تهران اضافه کرد. این اتفاق، در کنار فعالیتهای بخش سواری، دامنه حضور کرمانموتور را از بازار خودرو شخصی به بخشی از بازار حملونقل عمومی و تجاری میکشاند.
در همین میان، انتخاب خودروسازان بم بهعنوان واحد نمونه صنعتی سال ۱۴۰۴ در گروه خودروسازی نیز نشانهای از جایگاه صنعتی این زیرمجموعه است؛ هرچند این عنوان مستقیما شاخص عملکرد نیمه نخست ۱۴۰۵ نیست و باید آن را بیشتر بهعنوان نشانهای از استمرار عملکرد صنعتی مجموعه خواند.
* کارنامهای که هنوز در حال نوشتهشدن است
البته هنوز برای قضاوت نهایی درباره نتیجه این مسیرها زود است. Eagle رشد قابلتوجهی را تجربه کرده، اما تداوم این روند در کل سال به دادههای بیشتری نیاز دارد. Shadow وارد خط تولید شده، هرچند تیراژ اولیه آن محدود است. صندوق CVC تازه شکل گرفته و میزان موفقیت آن را باید در نتایج سرمایهگذاریهای آینده سنجید. eVTOL نیز فعلا در مرحله تحقیق و توسعه قرار دارد و هنوز با یک محصول تجاری فاصله دارد. پس شاید ارزش کارنامه نیمه اول کرمانموتور بیش از آنکه در «دستاوردهای نهایی» باشد، در مسیرهایی باشد که در این نیمه جدیتر شدهاند.
در میانه سالی که جنگ و اختلالات زنجیره تأمین میتوانست بسیاری از برنامهها را به تعویق بیندازد، تولید حفظ شد؛ سبد محصول تغییر کرد؛ دومین محصول بومی به خط تولید رسید؛ شبکه خدمات و تجربه پس از فروش توسعه یافت؛ فعالیت در خودروهای تجاری گسترش پیدا کرد و سرمایهگذاری در فناوری و نوآوری شکل سازمانیافتهتری گرفت.
شاید به همین دلیل، روایت نیمه اول کرمانموتور نه روایت شرکتی است که صرفا از یک سال سخت جان سالم به در برده، و نه هنوز روایت شرکتی که به مقصد رسیده است. این، روایت شرکتی است که در حال عوض کردن تعریف خودش از «خودروساز» است؛ از آنچه امروز تولید میکند، به آنچه میتواند فردا بسازد.