منابع بانک کشاورزی در چند سال بیش از پنج برابر شده است؛ اما اهمیت این رشد، نه در رسیدن به یک عدد بزرگ، بلکه در این پرسش است که این پول پس از ورود به بانک، چگونه به تولید میرسد. «۱۷۹ همت در پنج سال به ۹۸۳ همت رسید»؛ این شاید فشردهترین روایت از رشد منابع بانک کشاورزی باشد. اما خود این عدد، هنوز چیزی درباره اثر اقتصادی آن نمیگوید.
به گزارش سرمایه ملی، برای فهم این اثر باید دید این منابع در کدام بخشهای اقتصاد قرار گرفتهاند: از تأمین مالی تولید و خرید محصول تا احیای واحدهای متوقف، تأمین نهاده و توسعه ابزارهای جدید اعتباری. کارنامه مردادماه بانک کشاورزی، اگر از قالب فهرست خبرهای عملکردی خارج شود، همین تصویر را پیش چشم میگذارد.
* هزار همت؛ نقطه شروع، نه نقطه پایان
رشد منابع بانک کشاورزی در سالهای اخیر فقط از نظر حجم قابل توجه نیست؛ ترکیب این منابع نیز تغییر کرده است. سهم سپردههای ارزانقیمت از ۶۰.۵ درصد در تیرماه ۱۴۰۰ به ۷۰ درصد در تیرماه ۱۴۰۵ رسیده است. این تغییر برای بانک اهمیت عملی دارد: هرچه سهم منابع ارزانقیمت بیشتر باشد، هزینه تجهیز منابع پایینتر میآید و ظرفیت بانک برای اعطای اعتبار افزایش پیدا میکند.
اثر این تغییر را میتوان در عملکرد تسهیلاتی نیز دید. در سهماهه نخست امسال، مبلغ تسهیلات پرداختی بانک نسبت به مدت مشابه سال قبل ۸۵ درصد و تعداد تسهیلات ۳۵ درصد افزایش داشته است. حال باید دید این ظرفیت به کجا رفته است.
* ۱۳۳ همت؛ پول وارد زنجیره تولید میشود
در چهار ماه نخست سال، بیش از ۱۳۳ هزار میلیارد تومان برای زنجیرههای تولید و صنایع غذایی تأمین مالی شده است. «۱۳۳ همت» در اینجا از یک عدد بانکی به یک شاخص اقتصادی تبدیل میشود؛ چون مقصد آن، حلقههایی از اقتصاد است که محصول تولید میکنند، نهاده مصرف میکنند، اشتغال ایجاد میکنند و در نهایت به بازار غذا میرسند.
در مقیاسی بزرگتر، بانک کشاورزی اعلام کرده است که طی سه سال اخیر ۷۲۶ همت تأمین مالی تولید، اشتغال و امنیت غذایی انجام داده است. اما شاید ملموسترین بخش این مسیر، جایی باشد که اعتبار بانکی مستقیماً با یک فعالیت متوقفشده یا یک محصول مشخص پیوند میخورد.
* از واحد راکد تا گندم و بذر
در چهار ماه نخست سال، تأمین مالی ۱۲۰ طرح تولیدی راکد و نیمهتمام، زمینه بازگشت آنها به چرخه فعالیت را فراهم کرده است؛ مجموع تأمین مالی این طرحها ۱۲ هزار میلیارد ریال اعلام شده است. اینجا پول بانک دیگر صرفاً یک رقم در سمت تسهیلات نیست؛ میتوان اثر آن را در بازگشت یک واحد به فعالیت اقتصادی دنبال کرد.
در بخش دیگری از همین مسیر، بانک کشاورزی بهعنوان بانک عامل خرید تضمینی گندم، با واریز ۱۷ هزار میلیارد تومان دیگر، مجموع پرداخت مطالبات گندمکاران را از ۱۱۰ هزار میلیارد تومان عبور داده است.
در سوی دیگر تولید نیز منابع برای تقویت ظرفیت آینده هزینه شدهاند. بانک در چهار ماه نخست سال بیش از ۱۰ هزار میلیارد ریال تسهیلات برای توسعه تولید بذر گواهیشده مقاوم و پربازده پرداخت کرده و تسهیلات مکانیزاسیون نیز در همین دوره ۱۴۴ درصد رشد داشته است.
این ارقام، دامنه مداخله بانک را از تأمین سرمایه در گردش تا نهاده، ماشینآلات، تولید محصول و صنایع غذایی نشان میدهند.
* بانک فقط وام نمیدهد؛ شکل اعتبار هم عوض شده است
تغییر فقط در حجم پول نیست. ابزار انتقال آن نیز در حال تغییر است. نمونه مهم این تغییر، «نویپو» است؛ ابزار اعتبار تعهدی دیجیتال بانک کشاورزی که در کمتر از هفت ماه به حجم صدور ۷۰ همت رسیده است. این ابزار در زنجیره دام و طیور به فعالان امکان میدهد خرید نهادهها را در قالب اعتبار تعهدی انجام دهند. اهمیت «نویپو» در این روایت، فقط رقم ۷۰ همت نیست. این ابزار نشان میدهد تأمین مالی میتواند از مدل سنتی «درخواست تسهیلات و دریافت پول» فاصله بگیرد و به مدیریت اعتبار در یک زنجیره تبدیل شود.
این تغییر با توسعه خدمات غیرحضوری نیز همراه شده است. تسهیلات غیرحضوری بانک در چهار ماه نخست سال با رشد ۹ برابری نسبت به مدت مشابه سال قبل به ۱۷۱ هزار میلیارد ریال رسیده است. همزمان، توسعه ابزارهای پلتفرمی و خدمات دیجیتال بهعنوان یکی از مسیرهای افزایش سهم بانک از بازار مطرح شده است. در نتیجه، توسعه بانکداری دیجیتال و تأمین مالی زنجیرهای را میتوان بخشی از تغییر مدل بانکداری دانست؛ تغییری که در آن بانک میکوشد اعتبار را متناسبتر با نیاز واقعی تولید توزیع کند.
* پول باید برگردد
در کنار رشد منابع و تسهیلات، یک شاخص کمتر دیدهشده نیز اهمیت دارد: وصول مطالبات. بانک کشاورزی در گزارش عملکرد سهساله خود از وصول ۹۰ درصدی مطالبات سخن گفته و همزمان کاهش ریسک بانک طی این دوره را نیز اعلام کرده است. چنین شاخصی نشان میدهد افزایش قدرت تسهیلاتدهی، بدون توجه به کیفیت اعتبار اعطاشده دنبال نشده است.
به بیان سادهتر، بزرگ شدن منابع و تسهیلات زمانی برای بانک معنا پیدا میکند که بخش قابلقبولی از اعتبارهای اعطایی نیز با نظم به بانک بازگردد و امکان تداوم تأمین مالی را فراهم کند.
* سهم بیشتر از بازار، برای چه؟
بانک کشاورزی همزمان با رشد منابع، سهم خود از بازار را نیز به ۷.۱۷ درصد رسانده و هدفگذاری ۸ درصدی را دنبال میکند. این عدد زمانی اهمیت پیدا میکند که در کنار دو تغییر دیگر خوانده شود: افزایش منابع ارزانقیمت و توسعه ابزارهای جدید تأمین مالی.
در غیر این صورت، افزایش سهم بازار صرفاً به معنای بزرگتر شدن بانک است. اما اگر منابع جدید با هزینه مناسب تجهیز شوند و به بخشهایی از اقتصاد برسند که ظرفیت تولید و بازپرداخت دارند، بزرگتر شدن بانک میتواند به معنای افزایش ظرفیت تأمین مالی اقتصاد نیز باشد.
* آزمون واقعی هزار همت
بنابراین، عبور منابع بانک کشاورزی از مرز هزار همت را نباید صرفاً یک رکورد مالی دید. مسئله اصلی، کیفیت استفاده از این منابع است؛ اینکه چه سهمی از این پول به تولید میرسد، با چه ابزاری و با چه کیفیتی بازمیگردد. در نهایت، ارزش «هزار همت» را نه خودِ هزار همت، که چیزی تعیین میکند که بیرون از ترازنامه بانک با آن ساخته میشود.