حضور ۳۵ گروه خودرویی، تکمیل تمام ظرفیت قابل واگذاری شهر آفتاب، روز اختصاصی رسانهها، چهار فضای تستدرایو، پیست آفرود، ورود دیجیتال، اپلیکیشن اختصاصی و برنامهای برای برگزاری حدود ۱۰۰ رویداد؛ اما در پس این فهرست بلند از برنامهها، پرسش اصلی همچنان پابرجاست: آیا نمایشگاه خودرو میتواند از یک ویترین پرزرقوبرق به محلی برای شفافیت بازار و ارتباط واقعی مصرفکننده با صنعت تبدیل شود؟
به گزارش سرمایه ملی، قرار است از ۲۳ شهریورماه، شهر آفتاب بار دیگر میزبان نمایشگاه خودرو تهران باشد؛ این بار در هفتمین دورهای که برگزارکنندگانش تلاش دارند تصویری متفاوت از یک نمایشگاه صرفاً متکی بر غرفه، خودرو و رونمایی ارائه کنند. نشانههای این تغییر رویکرد را میتوان از همان ورودی نمایشگاه دنبال کرد؛ جایی که قرار است بلیتها دیجیتال باشند و ورود با QR Code انجام شود، مسیر رسیدن به نمایشگاه با کمک پلتفرمهای مسیریابی تسهیل شود و بازدیدکننده، بهجای آنکه تنها در میان خودروهای ایستاده پشت خطوط غرفهها قدم بزند، امکان تجربه رانندگی با برخی محصولات را نیز پیدا کند.
این تصویری بود که در نشست خبری هفتمین نمایشگاه بینالمللی خودرو تهران ترسیم شد؛ نشستی که در آن علاوه بر مدیران برگزارکننده، نمایندگان تشکلهای خودروسازی، فعالان حوزه واردات و اهالی رسانه حضور داشتند و بحث از برنامههای اجرایی نمایشگاه به مسائل عمیقتر صنعت خودرو، از سیاستگذاری و قیمتگذاری گرفته تا واردات، رقابتپذیری و آینده زنجیره خودروسازی کشور کشیده شد.
* شهری که این بار تمامقد در اختیار خودرو قرار گرفته است
اشکان شریعت، مدیر اجرایی هفتمین نمایشگاه خودرو تهران، در این نشست از یکی از مهمترین تفاوتهای این دوره با دورههای گذشته سخن گفت: برای نخستین بار تمام فضای قابل واگذاری مجموعه نمایشگاهی شهر آفتاب در اختیار نمایشگاه خودرو قرار گرفته است.
سالنهای A4، A5 و A6 به همراه بخشهای اداری مجموعه، فضای این دوره را شکل میدهند و به گفته برگزارکنندگان، ظرفیت قابل واگذاری نیز بهطور کامل تکمیل شده است. معنای عملی این اتفاق، تنها بزرگتر شدن نقشه نمایشگاه نیست؛ بلکه امکان حضور گستردهتر شرکتها، اختصاص فضای بیشتر به غرفهها و فراهم شدن زمینهای برای توسعه برنامههای جانبی است.
در چنین مقیاسی، هفتمین دوره قرار است میزبان ۳۵ گروه خودرویی باشد؛ عددی که برگزارکنندگان آن را یکی از نشانههای گستردگی این دوره میدانند.
اما این نمایشگاه قرار نبود در شهریور برگزار شود. تقویم اولیه، بهمنماه ۱۴۰۴ را برای برگزاری آن در نظر گرفته بود؛ با اینحال، شرایط و تحولات خاص کشور موجب شد زمان برگزاری به شهریور ۱۴۰۵ منتقل شود؛ قرار است نمایشگاه از ۲۳ تا ۲۶ شهریور ۱۴۰۵، هر روز از ساعت ۱۰ تا ۱۸ پذیرای بازدیدکنندگان باشد. بر همین اساس، محمدمهدی اسدی، مدیرعامل شرکت ایده تجارت هرمس در پاسخ به سوال خبرنگار «سرمایه ملی» مبنی بر پیشبینی میزان بازدید هفتمین دوره نمایشگاه خودرو تهران در مقایسه با دورههای قبل گفت: «با توجه به انتقال زمان برگزاری از زمستان به تابستان، پیشبینی ما افزایش تعداد بازدیدکنندگان در این دوره است.»
* پایان عصر خودروهای پشت شیشه؟
شاید مهمترین تغییر ماهیتی نمایشگاه هفتم را بتوان توسعه قابل توجه فضای تستدرایو آن دانست. برگزارکنندگان چهار فضای تستدرایو را در بخش جنوبی شهر آفتاب پیشبینی کردهاند؛ فضایی که با مشارکت گروه ماموت و نامیخودرو اجرا میشود و امکان تجربه برخی خودروهای حاضر در نمایشگاه را برای بازدیدکنندگان فراهم میکند. در کنار آن، یک مسیر اختصاصی آفرود نیز در فضای باز مجموعه در نظر گرفته شده که اجرای آن به یکی از زیرمجموعههای گروه ماموت سپرده شده است.
به این ترتیب، نمایش خودرو از قاب ثابت غرفه خارج میشود و بخشی از آن به تجربهای متحرک تبدیل خواهد شد؛ تجربهای که به مخاطب اجازه میدهد بهجای تکیه صرف بر بروشور و مشخصات فنی، بخشی از رفتار واقعی خودرو را لمس کند. در تستدرایو، موضوع تنها شتاب و قدرت موتور نیست. کیفیت سواری، عملکرد سیستم تعلیق، ترمز، فرمان، جعبهدنده و سامانههای کمکراننده ازجمله مواردی هستند که در تجربه واقعی خودرو معنا پیدا میکنند. در مسیر آفرود نیز قابلیتهای خودروهای دودیفرانسیل و رفتار آنها در شرایط متفاوت از آسفالت مورد آزمایش قرار میگیرد.
* نمایشگاهی در جیب بازدیدکننده
بخش دیگری از برنامه هفتمین دوره، تلاش برای تبدیل تجربه بازدید به یک فرآیند دیجیتالتر است. همکاری با اسنپ، نشان و بلد برای تسهیل دسترسی و مسیریابی، تنها یکی از این اقدامات است. برگزارکنندگان همچنین از طراحی اپلیکیشن اختصاصی هرمس خبر دادهاند؛ اپلیکیشنی که قرار است نقشه سالنها، اطلاعات شرکتکنندگان و مشخصات نمایشگاه و خودروها را در اختیار مخاطب قرار دهد.
حتی ورود به نمایشگاه نیز از شکل سنتی فاصله گرفته است. کارت ورود بهصورت دیجیتال صادر میشود و QR Code، جایگزین فرآیندهای زمانبر ورود خواهد شد؛ اقدامی که هدف اعلامشده آن کاهش صف و زمان انتظار در ورودیهاست. این مجموعه اقدامات، اگر در اجرا به همان اندازه که در نشست خبری وعده داده شد، روان و دقیق عمل کند، میتواند تجربه بازدید را از یک حرکت خطی میان سالنها به یک تجربه اطلاعاتی و تعاملی تبدیل کند.
* کتابی برای ثبت صنعت خودرو
در کنار خودروهای واقعی، قرار است یک مرجع مکتوب نیز در اختیار بازدیدکنندگان قرار گیرد. «کتاب مرجع خودرو» به کوشش دکتر مظفری تهیه شده و اطلاعاتی درباره خودروسازان فعال کشور ارائه میکند. بنا بر اعلام برگزارکنندگان، نسخههایی از این کتاب بهصورت رایگان در اختیار مخاطبان قرار خواهد گرفت. به این ترتیب، نمایشگاه در کنار کارکرد تجاری خود، تلاش دارد بخشی از اطلاعات پراکنده صنعت خودرو را در قالب یک مرجع در دسترس مخاطب قرار دهد.
* «نه به تصادف»؛ جایی که نمایشگاه از خودرو فاصله میگیرد
در سوی دیگر این رویداد، برنامهای قرار گرفته که ارتباط مستقیمی با فروش، واردات یا معرفی محصول ندارد: ادامه کمپین اجتماعی «نه به تصادف». این کمپین در قالب مجموعهای از پادکستهای تخصصی با اجرای یک چهره رسانهای، یعنی منصور ضابطیان، دنبال خواهد شد. به این ترتیب، نمایشگاه قرار است بخشی از توجه خود را از محصول به مسئلهای اجتماعی معطوف کند که با صنعت خودرو پیوندی ناگسستنی دارد؛ ایمنی و فرهنگ رانندگی.
* واردات؛ نه جایگزین تولید، نه رقیبی حذفشدنی
اما شاید مهمترین لایه نشست خبری در جایی شکل گرفت که بحث از سالن و خودرو عبور کرد و به ساختار بازار خودرو ایران رسید. محمدمهدی اسدی، مدیرعامل شرکت ایده تجارت هرمس، دسترسی به فناوریهای روز دنیا را یکی از نیازهای مهم جامعه ایران، بهویژه نسل جوان، دانست و واردات خودرو را یکی از مسیرهای پاسخ به این نیاز معرفی کرد. با اینحال، تصویری که او از آینده بازار ترسیم کرد، حذف تولید داخل به نفع واردات نبود؛ بلکه بر ایجاد تعادل میان تولید داخلی و واردات تأکید داشت.
از این منظر، واردات و تولید داخلی قرار است در فضایی رقابتی در کنار یکدیگر قرار بگیرند؛ رقابتی که نتیجه مطلوب آن، از نگاه برگزارکنندگان، افزایش تنوع، ارتقای کیفیت و گسترش قدرت انتخاب مصرفکننده است. این نگاه البته در خلأ مطرح نشد. بازار خودرو ایران همچنان با محدودیتهای وارداتی، کاهش قدرت خرید و فاصله فناوری میان بخشی از محصولات داخلی و خودروهای روز جهان روبهروست؛ بنابراین سخن گفتن از رقابت، در نهایت به پرسش بزرگتری میرسد: آیا ساختار اقتصادی و سیاستگذاری موجود اجازه شکلگیری رقابت واقعی را میدهد؟
* از «تکثیر خودروساز» تا بحران رقابتپذیری
این مسأله، موجب شد تا نشست خبری رنگ و بوی یک میزگرد تخصصی به خود بگیرد. مرتضی شفیعی، دبیر انجمن خودروسازان ایران، در نقد سیاستهای دو دهه گذشته به افزایش تعداد شرکتهای خودروساز به حدود ۸۰ واحد صنعتی برای یک بازار سالانه «یکمیلیون دستگاهی» اشاره کرد و معتقد بود این تکثیر بدون ایجاد زیرساختهای لازم، الزاماً به رقابتپذیری واقعی نمیانجامد. او همچنین از تعدد مونتاژکاران خودروهای تجاری انتقاد کرد و گفت: «افزایش خودروسازان تجاری به ۵۰ شرکت نیز برای تولید تنها ۲۰هزار دستگاه خودرو تجاری در سال، آنهم درحالیکه ۱۵هزار دستگاه از این تعداد را تجاریسازان زیرمجموعه سایپا، بهمن و ایرانخودرو تولید میکنند، توجیهی ندارد.»
شفیعی افزود: «همین وضعیت در بخش واردات نیز حاکم است؛ با ۲۰۰ شرکت واردکننده که حداکثر تنوع مدل را با حداقل تیراژ در هر مدل دارند! بحث واردات خودرو دست دوم هم در حالی به مرحله اجرایی رسیده که تخصیص و تامین ارز تولید نیازمند عبور از فیلتر دستگاههای متعدد حاکمیتی و نظارتی است. در همین شرایط، خودروساز در نمایشگاه هم باید شرکت کند، زیرا که لازمه مارکتینگ است و خودروسازی بدون حضور نمایشگاهی عملا کار بیمزهای است!»
وی با اشاره به روالی که از سالهای قبل با ممنوعیت واردات و سوق دادن واردکنندگان به مونتاژکاری بهرغم تیراژهای بسیار پایین آغاز شد، ادامه داد: «اما در چرخشی ناگهانی، درها به روی واردات باز شد و به کسانی که روی مونتاژ سرمایهگذاری کرده بودند، گفته شد که در صورت نرسیدن به سطح داخلیسازی ۵۰ درصدی، ارزی برای واردات CKD به آنها تخصیص داده نخواهد شد.»
به گفته دبیر انجمن خودروسازان، مدلهای مبتنی بر سرمایهگذاری مشترک (Joint Venture) که ۲۰ سال پیش در صنعت خودرو کلید خورد و میتوانست مسیر متفاوتی برای توسعه صنعت ایجاد کند، امروز بهمثابه آرزویی برای تحقق در ۳۰ سال آینده است. وی همچنین قیمتگذاری دستوری و نحوه حکمرانی در صنعت خودرو را ازجمله عوامل اخلال در نظام تولید دانست و حضور واحدهای صنعتی در چنین رویدادی را در شرایط دشوار کنونی، نوعی «اعلام حیات» صنعت توصیف کرد.
این سخنان، ناخواسته معنای دیگری نیز به خود نمایشگاه میدهد: در شرایطی که بخشی از صنعت خودرو با مشکلات ساختاری مواجه است، حضور در نمایشگاه صرفاً به معنای عرضه محصول نیست؛ بلکه میتواند نشانهای از تلاش برای دیدهشدن و حفظ ارتباط با بازار باشد.
* تعرفهای که مستقیماً از جیب مصرفکننده پرداخت میشود
در سوی دیگر این معادله، هادی سلیمانی ملکان، رییس انجمن واردکنندگان خودرو، بر تأثیر مستقیم نوسانات تعرفه واردات بر قدرت خرید مردم تأکید کرد و گفت که مسأله تعرفه در اینجا یک عدد فنی در جداول تجاری باقی نمیماند؛ هر تغییر در آن میتواند به تغییر قیمت نهایی خودرو و در نتیجه تغییر دامنه انتخاب مصرفکننده منجر شود.
وی با بیان اینکه کل زنجیره خودرو شامل قطعهساز، خودروساز، مونتاژکار، واردکننده و ارائهدهندگان خدمات فروش و پسازفروش، باید بهصورت یکپارچه و با صدای واحدی با مردم و حاکمیت صحبت کنند تا مشکلات و مطالبات این زنجیره به شکل موثرتری مطرح شود. ملکان به کتاب «پادشکننده» نوشته نسیم نیکلاس طالب اشاره کرذ که میگوید چرا بعضیها در محیطهای ناپایدار و پرنوسان بهتر عمل میکنند و افزود: «پیشرفت تمدن بشری در شرایط نابهسامان رقم خورده است و ما نیز باید از دل همین شرایط فرصتها و ظرفیتها را بیرون بکشیم.»
وی خودرو را مرغ عزا و عروسی عرصه مدیریت دولتی خواند و ادامه داد: «نظام حکمرانی در این صنعت که مهندس شفیعی هم به آن اشاره کردند، فقط بالا بردن تعرفهها را بلد است و با توجه به شرایط اقتصادی حاکم، احتمال نوسان و کاهش حجم واردات در سال جاری وجود دارد.»
از این منظر، نمایشگاه میتواند بستری برای طرح مطالبات صنفی و گفتوگو درباره زنجیره عرضه باشد. از سوی دیگر، پشت ظاهر پرزرقوبرق نمایشگاه، یک واقعیت اقتصادی جدی قرار دارد: تعداد خودروهای حاضر در غرفهها الزاماً به معنای تعداد خودروهایی نیست که فردای برگزاری نمایشگاه، در بازار قابل خرید خواهند بود.
* هرمس؛ نمایشگاه خودرو بهعنوان بخشی از یک نقشه بزرگتر
هفتمین نمایشگاه خودرو برای شرکت ایده تجارت هرمس یک رویداد منفرد نیست. اسدی از برنامهریزی این مجموعه برای برگزاری حدود ۱۰۰ رویداد در سال جاری خبر داد؛ رویدادهایی که قرار نیست به خودرو محدود باشند و حوزههایی مانند هوش مصنوعی، بورس، بانک، فینتک، بیمه، محیط زیست و صنایع خلاق را نیز دربرمیگیرند.
هرمس فعالیت خود را از سال ۱۳۹۵ آغاز کرده و به گفته مدیرعامل این مجموعه، با وجود وقفههایی مانند همهگیری کرونا و همچنین نوسانات و شرایط سیاسی، مسیر توسعه فعالیتهای رویدادی خود را دنبال کرده است. در همین چارچوب، محمدمهدی سالاری، مدیرعامل مجموعه شهر آفتاب نیز بر نقش استمرار فعالیتهای نمایشگاهی در پویایی اقتصادی و ایجاد امید در فضای کسبوکار تأکید کرده است.
* صد هزار نفر؛ عددی که بهتنهایی کافی نیست
نمایشگاه قبلی خودرو تهران در شهر آفتاب حدود ۱۰۰هزار بازدیدکننده داشت؛ عددی که طبیعتاً برای برگزارکنندگان قابل توجه است و با توجه به افزایش فضای نمایشگاهی، میتواند این انتظار را ایجاد کند که دوره هفتم نیز با استقبال گسترده مواجه شود. اما در نهایت، جمعیت حاضر در سالنها نمیتواند تنها معیار موفقیت یک نمایشگاه تخصصی باشد.
بازدیدکننده امروز صرفاً برای دیدن یک خودروی تازه به نمایشگاه نمیآید. او میخواهد بداند آن خودرو چه زمانی وارد بازار میشود، با چه قیمتی عرضه خواهد شد، تحویل آن چه زمانی است، خدمات پس از فروشش کجاست، قطعاتش چگونه تأمین میشود و در نهایت خرید آن چه چشماندازی دارد. در چنین شرایطی، ارزش واقعی رویدادهای این نمایشگاه، نشستهای تخصصی و تستدرایوها دقیقاً در همین نقطه سنجیده میشود: آیا نمایشگاه میتواند اطلاعاتی تولید کند که در تصمیم واقعی مصرفکننده اثر بگذارد؟
* نمایشگاهی میان ویترین و واقعیت بازار
هفتمین نمایشگاه خودرو تهران در ظاهر با یک فهرست بلند از امکانات و برنامههای تازه به استقبال مخاطب میرود: ۳۵ گروه خودرویی، تمام ظرفیت قابل واگذاری شهر آفتاب، یک روز اختصاصی برای رسانهها، چهار فضای تستدرایو، مسیر آفرود، خدمات دیجیتال، اپلیکیشن اختصاصی، ورود QR، کتاب مرجع خودرو و یک کمپین اجتماعی.
اما اهمیت این دوره شاید در هیچیک از این موارد بهتنهایی خلاصه نشود. آنچه میتواند هفتمین نمایشگاه را از دورههای قبل متمایز کند، تغییر نسبت میان «تماشا» و «تجربه»، میان «تبلیغ» و «اطلاعات» و میان «صنعت» و «مصرفکننده» است.
صنعت خودرو ایران در شرایطی پیچیده ایستاده است؛ خودروساز داخلی با چالش قیمت، کیفیت، هزینه تولید و رقابت دستوپنجه نرم میکند، واردکننده با تعرفه، ارز و محدودیتهای عرضه مواجه است و مصرفکننده نیز در میانه این معادله، بیش از هر چیز به اطلاعات شفاف و امکان انتخاب واقعی نیاز دارد.
در چنین شرایطی، نمایشگاه اگر فقط تعداد خودروها و متراژ غرفهها را به رخ بکشد، نهایتاً یک ویترین بزرگتر ساخته است. اما اگر بتواند مدیران صنعت را روبهروی خبرنگار و مصرفکننده بنشاند، خودرو را از پشت شیشه بیرون بیاورد، امکان آزمودن آن را فراهم کند، درباره قیمت و زمان عرضه پاسخ روشن بگیرد و حتی بخشی از مسائل صنفی و اجتماعی صنعت را به گفتوگو بگذارد، آنگاه معنای نمایشگاه تغییر میکند.
شهر آفتاب از ۲۳ تا ۲۶ شهریور پذیرای عموم خواهد بود. اکنون باید منتظر ماند و دید هفتمین نمایشگاه خودرو تهران تا چه اندازه میتواند فاصله میان خودرویی که در غرفه دیده میشود و خودرویی که در واقعیت بازار خریداری و استفاده میشود را کوتاه کند؛ فاصلهای که شاید مهمترین معیار سنجش موفقیت این رویداد باشد.