سرمایه ملی، محمدعلی دیانتیزاده – بانک کشاورزی طی دو سال اخیر نشان داده که در حال عبور از بانکداری سنتی مبتنی بر پرداخت تسهیلات به سمت بانکداری زنجیرهای است. توسعه ابزارهایی مانند «نویپو»، گسترش تأمین مالی زنجیره تولید، اجرای طرحهای اعتباری تخصصی، توسعه بانکداری دیجیتال و افزایش سهم ابزارهای تعهدی، همگی بیانگر آن است که این بانک تنها به افزایش حجم تسهیلات نمیاندیشد، بلکه در پی مدیریت جریان اعتبار در زنجیره تولید است.
این تغییر رویکرد را باید یکی از مهمترین تحولات نظام بانکی در حوزه کشاورزی دانست؛ اما واقعیت آن است که موفقیت این مسیر، صرفاً با افزایش حجم تأمین مالی یا تعداد ابزارهای اعتباری سنجیده نمیشود. گام بعدی، ارتقای «کیفیت خدمت» و تبدیل بانک از یک تأمینکننده منابع مالی به یک شریک قابل اتکای تولیدکننده است.
* چالش اول؛ سرعت، مهمتر از حجم منابع
فعالان بخش کشاورزی بیش از آنکه دغدغه میزان تسهیلات را داشته باشند، با زمانبندی دریافت منابع درگیر هستند. تولید کشاورزی بر اساس تقویم طبیعت پیش میرود و هرگونه تأخیر در تأمین سرمایه در گردش، میتواند یک فصل تولید را از بین ببرد.
بانک کشاورزی طی ماههای اخیر ابزارهای متنوعی برای تسریع تأمین مالی معرفی کرده است، اما اکنون زمان آن رسیده که شاخص جدیدی نیز منتشر کند؛ «میانگین زمان تأمین مالی» از لحظه ثبت درخواست تا دریافت اعتبار.
اعلام عمومی این شاخص، علاوه بر افزایش شفافیت، رقابتی سازنده میان شعب ایجاد میکند و به مدیران امکان میدهد گلوگاههای اجرایی را سریعتر شناسایی کنند.
* چالش دوم؛ عبور از بانکداری شعبهمحور
اگرچه توسعه خدمات غیرحضوری و ابزارهای دیجیتال از نقاط قوت بانک محسوب میشود، اما بسیاری از خدمات تخصصی زنجیره تولید همچنان وابسته به مراجعه حضوری و فرآیندهای شعبهای است.
بانک کشاورزی میتواند با طراحی یک «پنجره واحد دیجیتال زنجیره تولید»، تمام خدمات مرتبط با کشاورزان، دامداران، صنایع غذایی، تعاونیها و تشکلهای تولیدی را در یک بستر واحد تجمیع کند؛ بستری که از درخواست اعتبار تا صدور ضمانتنامه، برات الکترونیکی، اعتبار تعهدی و پیگیری پرونده را بدون مراجعه حضوری پوشش دهد.
چنین اقدامی علاوه بر کاهش هزینه مبادله، سرعت گردش اعتبار را نیز افزایش خواهد داد.
* چالش سوم؛ سنجش اثر، نه فقط عملکرد
گزارشهای بانک عمدتاً بر شاخصهایی مانند حجم تسهیلات، منابع تجهیزشده یا ارزش ابزارهای اعتباری تمرکز دارد؛ اما آنچه برای اقتصاد اهمیت بیشتری دارد، اثر این منابع بر تولید است.
برای نمونه، اگر مشخص شود هر یکهزار میلیارد تومان اعتبار در کدام زیربخش کشاورزی، بیشترین رشد تولید، اشتغال یا بهرهوری را ایجاد کرده است، هم سیاستگذاری بانک دقیقتر خواهد شد و هم فعالان اقتصادی تصویر روشنتری از اولویتهای اعتباری خواهند داشت.
انتشار سالانه «گزارش اثرسنجی تأمین مالی» میتواند بانک کشاورزی را به یکی از پیشروترین بانکهای کشور در حوزه شفافیت و ارزیابی عملکرد تبدیل کند.
* چالش چهارم؛ تکمیل اکوسیستم مالی
بانک کشاورزی در حال توسعه همکاری با بیمه، بازار سرمایه و ابزارهای نوین اعتباری است؛ اما این همکاریها هنوز بیشتر پروژهمحور است تا اکوسیستممحور.
امروز تولیدکننده انتظار دارد مجموعهای از خدمات مالی را بهصورت یکپارچه دریافت کند؛ از اعتبار و بیمه گرفته تا ضمانتنامه، بازار سرمایه، خدمات پرداخت و مدیریت ریسک.
حرکت به سمت ایجاد «اکوسیستم مالی کشاورزی» با مشارکت شرکتهای بیمه، فینتکها، صندوقهای سرمایهگذاری، تشکلهای تولیدی و شرکتهای دانشبنیان میتواند حلقه تکمیلی تحول بانک کشاورزی باشد؛ مدلی که در آن بانک، هماهنگکننده شبکهای از خدمات مالی است، نه صرفاً پرداختکننده منابع.
* چالش پنجم؛ شنیدن صدای مشتری
در کنار همه شاخصهای مالی، شاید مهمترین شاخصی که جای آن در گزارشهای بانک خالی است، میزان رضایت مشتریان باشد.
در این راستا، پیشنهاد میشود بانک کشاورزی بهصورت فصلی «شاخص تجربه مشتری» را منتشر کند؛ شاخصی مبتنی بر نظرسنجی از کشاورزان، دامداران، صنایع غذایی و فعالان بخش تولید که بتواند نقاط قوت و ضعف خدمات را از نگاه ذینفعان واقعی نشان دهد.
بانکی که صدای مشتری را بهصورت مستمر اندازهگیری کند، سریعتر از رقبا مسیر اصلاح را خواهد یافت.
* گام بعدی تحول
مرور عملکرد بانک کشاورزی نشان میدهد این بانک در مسیر درستی حرکت میکند و از یک بانک تخصصی سنتی به سمت یک نهاد مالی نوآور در زنجیره امنیت غذایی در حال گذار است. با اینحال، مرحله بعدی این تحول نه در افزایش تعداد محصولات مالی، بلکه در ارتقای کیفیت خدمات، کاهش زمان دسترسی به اعتبار، توسعه خدمات یکپارچه، سنجش آثار واقعی تأمین مالی و تقویت ارتباط با مشتریان رقم خواهد خورد.
اگر بانک کشاورزی بتواند این حلقههای تکمیلی را نیز به زنجیره تحول خود اضافه کند، نهتنها جایگاه خود را بهعنوان «بانک امنیت غذایی ایران» تثبیت خواهد کرد، بلکه میتواند به الگویی برای بانکداری توسعهای در سایر بخشهای مولد اقتصاد نیز تبدیل شود.